پژوهشها نشان میدهد بازیهای ویدیویی میتوانند به بهبود توجه و یادگیری کمک کنند، اما فقط زمانی که با اعتدال و با تعادل مناسب میان چالش و تنوع انجام شوند.
بررسیهای اخیر نشان میدهد بازیهای ویدیویی برخلاف تصور قدیمی، لزوما برای مغز مضر نیستند و حتی میتوانند به فعال و سالم ماندن آن کمک کنند. با این حال، این فواید همگانی و ساده نیستند و باید دید علم دقیقا چه میگوید.
مطالعات جدید که در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ منتشر شدهاند، این باور قدیمی را به چالش کشیدهاند که بازیهای ویدیویی ذاتا آسیبزا هستند. در این پژوهشها، بازیهای ویدیویی با ابزارهای سنتی تمرین مغز مقایسه شدهاند. ابزارهای سنتی معمولا بر کارهای تکراری و محدود تمرکز دارند، در حالی که بازیها اغلب نیازمند انجام همزمان چند کار، حل مسئله و سازگاری سریع با شرایط جدید هستند.
برخی بازیها با افزایش کارایی مغز و تقویت ارتباط بخشهایی مرتبط با توجه، حافظه و انجام همزمان چند وظیفه همراه بودهاند. این اثرات فقط به بازیهای استراتژیک محدود نیست و در بازیهای اکشن، از جمله عناوین اولشخص و سومشخص، نیز دیده میشود.
بازیهای چالشبرانگیز با قرار دادن بازیکن تحت فشار ذهنی مداوم، او را وادار میکنند اطلاعات را دنبال کند، تصمیم بگیرد و در لحظه واکنش نشان دهد. این نوع بازیها با بهبود توجه دیداری، یادگیری سریعتر، تمرکز و جابهجایی میان وظایف مرتبط دانسته شدهاند. همچنین شواهدی وجود دارد که تجربه بیشتر بازی کردن با کندتر شدن روند افت شناختی در سنین بالاتر همراه است، هرچند این ارتباط به معنای تضمین نیست.
در عین حال، هنوز درباره میزان انتقال این مهارتها به خارج از فضای بازی و حدود اثرگذاری آنها بحث وجود دارد. آنچه ثابتتر به نظر میرسد این است که فواید احتمالی به بازی کردن متعادل و ساختارمند وابسته است، نه به جلسات طولانی و افراطی.
بیشتر پژوهشها بر اهمیت اعتدال تاکید دارند. مطالعاتی که به مزایای شناختی اشاره میکنند، معمولا به بازی در بازههای کوتاه و منظم، حدود ۳۰ دقیقه تا ۱ ساعت، پرداختهاند نه استفاده طولانیمدت روزانه. همچنین تازگی بازی اهمیت زیادی دارد؛ یادگیری بازیهای جدید موثرتر از تسلط طولانی بر یک عنوان است، چون با تکراری شدن، چالش ذهنی کاهش مییابد. مرز روشنی هم میان درگیری سالم با بازی و بازی مشکلساز ترسیم شده است؛ جایی که بازی میتواند در زندگی روزمره اختلال ایجاد کند.
در مجموع، جلسات کوتاهتر، تنوع در انتخاب بازیها و ایجاد تعادل میان بازی و دوری از صفحه نمایش، بیشترین شانس را برای بهرهمندی از مزایای احتمالی فراهم میکند.