چرا مخابرات می‌خواهد کابل‌های مسی را کنار بگذارد؟
بخش مهمی از زیرساخت ارتباطات ثابت ایران طی دهه‌های گذشته بر پایه کابل‌های مسی توسعه یافته است. این کابل‌ها همچنان برای تلفن ثابت و برخی سرویس‌های اینترنتی، از جمله ADSL، استفاده می‌شوند؛ اما با افزایش تقاضا برای انتقال داده و گسترش خدمات دیجیتال، محدودیت‌های این زیرساخت بیشتر نمایان شده است.
حمید فتاحی در توضیحات خود چند دلیل اصلی برای مهاجرت به فیبر نوری مطرح کرده است: فرسودگی تجهیزات، سرقت کابل‌های مسی، مصرف انرژی زیرساخت‌های قدیمی و نیاز به سرعت و ظرفیت بالاتر.
۱. فرسودگی زیرساخت قدیمی
بخشی از شبکه ارتباطات ثابت بر پایه فناوری‌ها و تجهیزاتی ساخته شده که سال‌ها از عمر آن‌ها می‌گذرد. نگهداری این زیرساخت و جایگزینی تجهیزات فرسوده می‌تواند هزینه‌بر باشد.
مهاجرت به فیبر نوری فرصتی برای نوسازی شبکه فراهم می‌کند؛ هرچند اجرای این تغییر به سرمایه‌گذاری، نصب تجهیزات جدید و آماده‌سازی مسیرهای ارتباطی نیاز دارد.
۲. سرقت کابل‌های مسی
مس ارزش اقتصادی دارد و سرقت کابل‌های مسی در برخی مناطق می‌تواند به قطع ارتباط مشترکان منجر شود. پس از سرقت نیز ممکن است برای تأمین کابل جایگزین و بازگرداندن سرویس به زمان نیاز باشد.
فیبر نوری از شیشه یا مواد مشابه ساخته می‌شود و مانند کابل مسی ارزش فلز مس را ندارد. بااین‌حال، این موضوع به معنای مصون‌بودن شبکه فیبر نوری از خرابکاری، آسیب فیزیکی یا قطع ارتباط نیست.
۳. مصرف انرژی و هزینه نگهداری
فتاحی اعلام کرده است که در برخی بخش‌ها، استفاده از زیرساخت‌های مبتنی بر فیبر نوری می‌تواند مصرف انرژی را تا حدود یک‌هشتم کاهش دهد. این عدد به شرایط و تجهیزات مورد مقایسه وابسته است و نباید آن را کاهش تضمین‌شده مصرف برق در تمام شبکه‌های مخابراتی دانست.
۴. نیاز به سرعت و ظرفیت بیشتر
افزایش استفاده از خدمات ابری، تماس‌های تصویری، محتوای آنلاین و برنامه‌های مبتنی بر هوش مصنوعی به زیرساخت ارتباطی پرظرفیت‌تری نیاز دارد.
طبق اظهارات رئیس سازمان تنظیم مقررات، در برخی مناطق سرعت قابل ارائه روی اتصال‌های قدیمی ADSL به حدود ۷ تا ۸ مگابیت بر ثانیه محدود است؛ درحالی‌که فیبر نوری امکان ارائه سرویس‌هایی با سرعت ۵۰۰ مگابیت تا یک گیگابیت بر ثانیه را فراهم می‌کند. این ارقام ظرفیت قابل ارائه را نشان می‌دهند و به معنای تضمین چنین سرعتی برای تمام مشترکان نیستند.
طرح جمع‌آوری کابل‌های مسی دقیقاً چیست؟
برای درک این برنامه باید میان دو طرح متفاوت تمایز قائل شد.
توسعه فیبر نوری یعنی ایجاد امکان اتصال کاربران جدید به شبکه فیبر. در این فرایند، شبکه فیبر توسعه پیدا می‌کند و مشترکانی که در محدوده پوشش قرار دارند، می‌توانند درخواست اتصال بدهند.
مهاجرت از کابل مسی به فیبر نوری مرحله متفاوتی است. در این طرح، بستر قدیمی ارتباطات به‌تدریج جای خود را به فیبر نوری می‌دهد و مشترکان از زیرساخت جدید استفاده می‌کنند.
به گفته فتاحی، اجرای طرح مهاجرت بر عهده شرکت مخابرات ایران است و این فرایند به‌صورت مرحله‌ای و منطقه‌به‌منطقه پیش می‌رود. او اعلام کرده است که مخابرات قصد دارد تا سال ۱۴۰۸ این طرح را به سطح قابل‌قبولی برساند.
بنابراین، نباید از این خبر نتیجه گرفت که همه خطوط تلفن یا اینترنت مبتنی بر مس در یک تاریخ مشخص خاموش خواهند شد. زمان اجرای مهاجرت در هر منطقه و وضعیت خطوط موجود به برنامه اجرایی و شرایط همان منطقه بستگی دارد.
وضعیت فعلی اینترنت ثابت ایران چگونه است؟
در گفت‌وگوی منتشرشده، فتاحی از حدود ۱۷ میلیون خط تلفن ثابت فعال مبتنی بر کابل مسی در کشور صحبت کرده است. به گفته او، کمتر از ۷ میلیون اتصال اینترنت ثابت نیز از فناوری‌هایی مانند ADSL روی این زیرساخت استفاده می‌کنند.
در مقابل، تعداد اتصال‌های فیبر نوری از ۲ میلیون مورد فراتر رفته است. این اعداد مربوط به زمان اظهارات منتشرشده هستند و نباید بدون آمار جدیدتر، وضعیت فعلی شبکه تلقی شوند.
این آمار نشان می‌دهد مهاجرت از کابل مسی فقط به نصب کابل‌های جدید محدود نیست. برای جایگزینی گسترده زیرساخت، باید شبکه فیبر در مناطق مختلف توسعه پیدا کند، تجهیزات موردنیاز نصب شوند و کاربران نیز امکان استفاده از سرویس جدید را داشته باشند.
چرا همه مناطق هم‌زمان به فیبر نوری متصل نمی‌شوند؟
اجرای پروژه به عوامل مختلفی وابسته است، از جمله:
- هزینه اجرای مسیرهای فیبر نوری و حفاری
- دریافت مجوزهای لازم برای عملیات عمرانی
- آماده‌بودن تجهیزات شبکه
- امکان اتصال از نقطه حضور اپراتور تا ساختمان مشترک
- صرفه اقتصادی توسعه شبکه در هر منطقه
- تمایل کاربران به تغییر سرویس
- هزینه تجهیزات موردنیاز داخل ساختمان
به همین دلیل، ایجاد پوشش فیبر نوری و تبدیل آن به اتصال فعال دو مرحله متفاوت هستند.
آیا کاربران ADSL مجبور به تغییر اینترنت خود می‌شوند؟
این یکی از مهم‌ترین پرسش‌های کاربران پس از انتشار خبر است؛ اما اطلاعات منتشرشده، زمان مشخصی برای قطع اینترنت ADSL در تمام مناطق تعیین نمی‌کند.
آنچه اعلام شده، برنامه مهاجرت تدریجی از بستر مسی به فیبر نوری است. بنابراین، کاربران نباید صرفاً براساس سال ۱۴۰۸ نتیجه بگیرند که اینترنت آن‌ها در آن تاریخ قطع خواهد شد.
اگر زیرساخت منطقه‌ای برای مهاجرت آماده شود، نحوه اجرای طرح و زمان‌بندی آن باید از سوی مخابرات یا اپراتور مربوط اطلاع‌رسانی شود.
آیا اینترنت فیبر نوری از ADSL سریع‌تر است؟
فیبر نوری ظرفیت انتقال داده بسیار بیشتری نسبت به بسیاری از اتصال‌های مبتنی بر کابل مسی دارد و می‌تواند سرعت‌های بالاتری ارائه دهد.
بااین‌حال، سرعت واقعی سرویس به طرح خریداری‌شده، تجهیزات کاربر، کیفیت شبکه اپراتور و شرایط اتصال بستگی دارد. بنابراین، فیبر نوری امکان سرعت بالاتر را فراهم می‌کند، اما سرعت نهایی هر مشترک باید براساس سرویس ارائه‌شده بررسی شود.
تکلیف تلفن ثابت بعد از جمع‌آوری کابل مسی چیست؟
جمع‌آوری کابل مسی لزوماً به معنی حذف تلفن ثابت نیست. طبق توضیحات فتاحی، در طرح مهاجرت، ارتباط تلفنی مشترک نیز می‌تواند روی زیرساخت فیبر نوری برقرار شود.
در این حالت، ممکن است سرویس تلفن از فناوری مبتنی بر پروتکل اینترنت یا VoIP استفاده کند. این فناوری صدا را به‌صورت دیجیتال منتقل می‌کند و برای ارائه خدمات تلفنی روی شبکه‌های جدید به کار می‌رود.
بااین‌حال، جزئیات فنی و تجهیزات لازم به نوع سرویس و شیوه اجرای طرح بستگی دارد. کاربران باید پیش از مهاجرت درباره نحوه اتصال تلفن، سازگاری تجهیزات و شرایط کارکرد آن در زمان قطعی برق از مخابرات سؤال کنند.
نکته آخر اهمیت دارد: اگر تجهیزات تلفنی به برق وابسته باشند، ادامه کار آن‌ها هنگام قطعی برق به وجود منبع تغذیه پشتیبان مناسب بستگی خواهد داشت.
آیا مخابرات بابت جایگزینی خط تلفن هزینه دریافت می‌کند؟
فتاحی در گفت‌وگوی منتشرشده اعلام کرده است که اگر مشترک صرفاً بخواهد ارتباط تلفنی قدیمی خود را حفظ کند و درخواست اینترنت نداشته باشد، در فرایند مهاجرت از مس به فیبر نوری نباید بابت این تغییر بستر ارتباطی هزینه‌ای از او دریافت شود.
او همچنین گفته است مشترکانی که در جریان این فرایند با مطالبه وجه مواجه شده‌اند، می‌توانند شکایت خود را از طریق سامانه ۱۹۵ ثبت کنند.
این توضیح به معنای رایگان‌بودن تمام خدمات فیبر نوری نیست. هزینه اینترنت، مودم، خدمات اضافی یا تجهیزات موردنیاز برای استفاده از سرویس‌های جدید می‌تواند تابع تعرفه‌ها و شرایط مربوط باشد.
اگر برای خط شما درخواست مهاجرت مطرح شد، پیش از پرداخت هزینه، این موارد را روشن کنید:
- آیا مبلغ دریافتی بابت تغییر بستر تلفن ثابت است یا خرید سرویس جدید؟
- آیا هزینه مودم یا تجهیزات اضافی در مبلغ لحاظ شده است؟
- آیا اتصال اینترنت نیز در قرارداد قرار دارد؟
- شرایط اعلام‌شده با ضوابط رسمی طرح مهاجرت مطابقت دارد؟
در صورت مطالبه هزینه‌ای که به نظر می‌رسد با ضوابط اعلام‌شده مغایرت دارد، می‌توانید موضوع را از مخابرات پیگیری و در صورت نیاز از طریق سامانه ۱۹۵ مطرح کنید.
چه موانعی پیش روی جمع‌آوری کابل‌های مسی وجود دارد؟
مهاجرت سراسری از کابل مسی به فیبر نوری پروژه‌ای زیرساختی است و اجرای آن فقط با اعلام یک زمان‌بندی امکان‌پذیر نمی‌شود.
هزینه سرمایه‌گذاری
توسعه فیبر به اجرای مسیرهای جدید، خرید تجهیزات فعال و غیرفعال و آماده‌سازی زیرساخت نیاز دارد. هزینه این فعالیت‌ها در مناطق مختلف یکسان نیست.
آماده‌سازی مسیرها و ساختمان‌ها
حتی اگر فیبر تا نزدیکی یک ساختمان توسعه پیدا کرده باشد، اتصال نهایی به محل کاربر ممکن است به عملیات اجرایی دیگری نیاز داشته باشد. وضعیت ساختمان، مسیر کابل‌کشی و امکان دسترسی فنی در این مرحله اهمیت دارند.
تغییر تجهیزات کاربران
برخی کاربران برای استفاده از سرویس فیبر به تجهیزاتی مانند مودم سازگار با فیبر نوری نیاز دارند. تغییر شیوه اتصال تلفن یا تجهیزات شبکه نیز ممکن است به هماهنگی و راهنمایی نیاز داشته باشد.
هماهنگی میان توسعه پوشش و تقاضای واقعی
وجود پوشش به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که همه کاربران سرویس جدید را خریداری کنند. هزینه، کیفیت سرویس، نیاز کاربران و شرایط رقابتی اپراتورها بر میزان مهاجرت تأثیر می‌گذارند.
در نتیجه، میزان موفقیت طرح فقط با تعداد کیلومترهای فیبر اجراشده سنجیده نمی‌شود؛ تعداد اتصال‌های فعال، کیفیت خدمات و تجربه کاربران نیز اهمیت دارند.
جمع‌بندی
شرکت مخابرات ایران برنامه دارد تا سال ۱۴۰۸ بخش قابل‌توجهی از مهاجرت شبکه ارتباطات ثابت از کابل‌های مسی به فیبر نوری را پیش ببرد. فرسودگی زیرساخت قدیمی، سرقت کابل‌های مسی، مصرف انرژی و نیاز به ظرفیت بالاتر از دلایل مطرح‌شده برای این تغییر هستند.
این برنامه می‌تواند به گسترش اینترنت پرسرعت و نوسازی زیرساخت ارتباطی کشور کمک کند، اما اجرای آن به سرمایه‌گذاری، آماده‌سازی شبکه و اتصال واقعی کاربران وابسته است.
برای مشترکان ADSL و تلفن ثابت، مهم‌ترین نکته این است که سال ۱۴۰۸ را نباید تاریخ قطعی قطع همه خطوط مسی دانست. آنچه فعلاً اعلام شده، هدف‌گذاری مخابرات برای پیشبرد طرح مهاجرت تا آن سال است؛ زمان‌بندی هر منطقه و جزئیات اجرای طرح باید از طریق اطلاعیه‌های رسمی پیگیری شود.
سؤالات متداول (FAQ)
طبق اظهارات رئیس سازمان تنظیم مقررات، شرکت مخابرات ایران قصد دارد تا سال ۱۴۰۸ طرح مهاجرت را به سطح قابل‌قبولی برساند. این اظهارات به‌تنهایی جمع‌آوری قطعی تمام کابل‌های مسی تا آن تاریخ را تضمین نمی‌کند.
زمان مشخصی برای قطع تمام سرویس‌های ADSL در کشور اعلام نشده است. اجرای طرح مهاجرت تدریجی است و وضعیت هر منطقه باید براساس برنامه اجرایی مخابرات بررسی شود.
خیر، هدف اعلام‌شده تغییر بستر ارتباطی است، نه لزوماً حذف سرویس تلفن ثابت. امکان ارائه تلفن روی فیبر نوری وجود دارد و جزئیات به شیوه اجرای طرح بستگی دارد.
طبق اظهارات منتشرشده، برای حفظ ارتباط تلفنی بدون درخواست اینترنت، بابت تغییر بستر ارتباطی نباید از مشترک هزینه‌ای دریافت شود. هزینه سرویس اینترنت یا تجهیزات اضافی موضوع جداگانه‌ای است.
خیر. دسترسی به فیبر نوری به توسعه شبکه در هر منطقه و امکان اتصال ساختمان بستگی دارد. پوشش شبکه الزاماً به معنی اتصال فعال همه کاربران نیست.
وضعیت پوشش و امکان اتصال را باید از مخابرات یا اپراتور دارای مجوز در منطقه خود پیگیری کنید. صرف انتشار برنامه ملی، آماده‌بودن خط یا ساختمان مشخصی را ثابت نمی‌کند.
ابتدا جزئیات مبلغ و نوع خدمت را از شرکت بخواهید. اگر هزینه مربوط به تغییر بستر تلفن ثابت در طرح مهاجرت باشد و با ضوابط اعلام‌شده مغایرت داشته باشد، می‌توانید موضوع را از طریق سامانه ۱۹۵ پیگیری کنید.