چهار اپراتور بزرگ مخابراتی اروپا، Deutsche Telekom، Orange، Telefónica و Vodafone، در حال بررسی تشکیل یک همکاری مشترک برای دسترسی به فرکانس‌های ارتباطات ماهواره‌ای موبایل هستند. این چهار شرکت در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کردند که با امضای تفاهم‌نامه‌ای، امکان ارائه پیشنهاد مشترک برای دریافت طیف فرکانسی خدمات ماهواره‌ای موبایل در اروپا را بررسی می‌کنند.
هدف این همکاری، فراهم‌کردن زمینه ارتباط مستقیم گوشی‌های هوشمند با ماهواره، بهبود پوشش ارتباطی در مناطق دورافتاده و افزایش تاب‌آوری شبکه‌های مخابراتی است. اپراتورها همچنین می‌خواهند زیرساخت زمینی و بخش مهمی از سامانه‌های کنترل و هماهنگی این خدمات را در اروپا مستقر کنند.
این اقدام می‌تواند گام مهمی برای تقویت زیرساخت ارتباطات ماهواره‌ای اروپا باشد؛ به‌ویژه در شرایطی که شرکت‌هایی مانند SpaceX با سرویس Starlink در حال گسترش حضور خود در بازار ارتباطات ماهواره‌ای هستند. با این حال، پروژه چهار اپراتور هنوز در مرحله بررسی همکاری و پیشنهاد مشترک قرار دارد و راه‌اندازی عمومی سرویس جدید اعلام نشده است.
فناوری Direct-to-Device چیست و چگونه کار می‌کند؟
فناوری Direct-to-Device که به اختصار D2D نامیده می‌شود، امکان برقراری ارتباط مستقیم میان دستگاه کاربر، مانند گوشی هوشمند، و ماهواره را فراهم می‌کند؛ بدون اینکه در همه موارد به یک دیش یا ترمینال ماهواره‌ای اختصاصی نیاز باشد.
در شبکه موبایل معمولی، گوشی برای اتصال به شبکه به ایستگاه پایه زمینی متصل می‌شود. اما در مناطق کوهستانی، جزایر، جاده‌های دورافتاده یا نقاطی که توسعه زیرساخت زمینی دشوار و پرهزینه است، ممکن است پوشش موبایل ضعیف باشد یا اصلاً وجود نداشته باشد.
در یک سامانه D2D سازگار، ماهواره می‌تواند بخشی از نقش ایستگاه پایه را برای ارتباط با دستگاه ایفا کند. سپس ترافیک ارتباطی از طریق زیرساخت ماهواره‌ای و شبکه زمینی به مقصد هدایت می‌شود؛ البته معماری دقیق به فناوری و اپراتور ارائه‌دهنده سرویس بستگی دارد.
تفاوت ارتباط ماهواره‌ای مستقیم با اینترنت ماهواره‌ای معمولی
| ویژگی | اینترنت ماهواره‌ای با ترمینال اختصاصی | ارتباط مستقیم ماهواره با گوشی |
|---|---|---|
| تجهیزات کاربر | معمولاً به ترمینال یا آنتن اختصاصی نیاز دارد | هدف، استفاده از دستگاه سازگار و بدون ترمینال جداگانه است |
| کاربرد رایج | اینترنت خانگی، سازمانی و ارتباطات ثابت یا قابل‌حمل | پیام‌رسانی و در صورت پشتیبانی شبکه، خدمات گسترده‌تر موبایل |
| نیاز به تجهیزات زمینی | ترمینال کاربر و تجهیزات مرتبط | گوشی سازگار، شبکه ماهواره‌ای و زیرساخت اتصال به شبکه مخابراتی |
| محدودیت‌ها | هزینه تجهیزات، نصب و شرایط دید ماهواره | سازگاری دستگاه، طیف فرکانسی، ظرفیت شبکه و شرایط محیطی |
| جایگاه در شبکه | می‌تواند یک اتصال اینترنت مستقل باشد | معمولاً به‌عنوان مکمل شبکه موبایل زمینی مطرح می‌شود |
نکته مهم این است که D2D الزاماً به معنای ارائه اینترنت پرسرعت مشابه اینترنت ثابت یا 5G نیست. نوع خدمات، سرعت و ظرفیت به ماهواره، باند فرکانسی، گوشی و طراحی شبکه بستگی دارد. برخی سرویس‌ها ممکن است ابتدا به پیام‌رسانی یا خدمات محدود اختصاص داشته باشند و قابلیت‌های پیشرفته‌تر در مراحل بعدی توسعه پیدا کنند.
آیا این پروژه رقیب مستقیم Starlink است؟
از نظر راهبردی، این همکاری می‌تواند به شکل‌گیری یک گزینه اروپایی قدرتمندتر در بازار ارتباطات ماهواره‌ای کمک کند؛ بازاری که Starlink در آن حضور پررنگی دارد. با این حال، باید میان دو نوع سرویس تفاوت قائل شد.
Starlink در درجه نخست با اینترنت ماهواره‌ای مبتنی بر ترمینال‌های اختصاصی شناخته می‌شود و در کنار آن، در حال توسعه خدمات ارتباط مستقیم ماهواره با گوشی نیز هست. پروژه چهار اپراتور اروپایی بیشتر بر ادغام خدمات ماهواره‌ای با شبکه‌های موبایل و فراهم‌کردن امکان ارائه D2D از سوی اپراتورهای زمینی تمرکز دارد.
بنابراین، این طرح را نباید صرفاً جایگزینی برای تمام خدمات Starlink دانست. رقابت می‌تواند در بخش ارتباط مستقیم گوشی با ماهواره، دسترسی به طیف فرکانسی، مدل همکاری با اپراتورها و کنترل زیرساخت ارتباطی شکل بگیرد.
شریک ماهواره‌ای هنوز انتخاب نشده است
یکی از جزئیات مهم اعلام‌شده این است که چهار اپراتور قصد ندارند مستقیماً در ساخت یک منظومه ماهواره‌ای مستقل سرمایه‌گذاری کنند. قرار است بخش فضایی پروژه از طریق یک شریک ماهواره‌ای تأمین شود؛ اما هنگام اعلام تفاهم‌نامه، نام این شریک مشخص نشده بود.
این تصمیم می‌تواند نیاز به سرمایه‌گذاری مستقیم اپراتورها در ساخت و پرتاب ماهواره‌ها را کاهش دهد و به آن‌ها اجازه دهد بر شبکه زمینی، مدیریت خدمات و ارتباط با مشترکان تمرکز کنند.
با این حال، موفقیت پروژه به انتخاب شریک مناسب، دسترسی به طیف فرکانسی، تأمین مالی، سازگاری تجهیزات و هماهنگی با مقررات وابسته خواهد بود.